OMUTUBA GWA NAKATANZA ENAKUKUBA

OKUKYALA KW’OWAKASOLYA K’EKIKA KY’ENGO – OMUTAKA MUTESAASIRA KU MUTUBA GWA NAKATANZA E NAKUKUBA KYADDONDO NGA 22-07-2017:

 

 

 

 

 Ku Lwomukaaga nga 22-07-2017. Ab’omutuba gwa Nakatanza Lubowa Zimbennene e Nakukuba Kyaddondo nga bakulembeddwamu Omutaka Kibuuka Muleme omukulu w’omutuba guno b’akyaza Ow’akasolya Omutaka Mutesaasira Keeya Tendo Namuyimba II ku butaka bw’omutuba e Nakukuba mu Kyaddondo. Guno gwe gumu ku mikolo Jjajja Mutesaasira gye yatandika ng’alambula bazzukulu be, n’abakulembeze abalala ku Masiga N’emituba egy’etuukira mu kika.

Omutaka Mutesaasira yatuukira mu mizira okuva mu bazirango, w’aliwo abagoma era n’atandika emikolo n’okusimba omuti – bajjajja ab’amasiga, Katikkiro awamu n’omutaka Nakatanza nabo b’asimba emiti, oluvannyuma yalambuzibwa obutaka, embuga awamu n’ennyumba. Omumbejja Nakintu Eron yeyakulembera essaala mu kiggwa. Omutaka Mutesaasira y’eyanjula mu kiggwa n’asaba obuyonjo bw’ongerwe okuteekebwako essira mu kiggwa. Omukungu Kalyango Balireeete yategeeza Omutaka Mutesaasira nga Tom Kintu Nakatanza bwe yalokoka n’akulemberamu abantu abayokya ebiggwa by’omutuba gwa Nakatanza era nga bino bazaawo bizze. Omutaka yategeezebwa ng’omutuba bwe guli ku ttaka lya yiika ssatu. Oluvannyuma ye n’abagenyi abayite bafuna olw’endo lw’amazzi n’alyoka ayingira mu kidaala omukolo ne gutandika.

Omukolo gw’atandika n’okusaba mu ddiini yabakulisitaayo ng’ekulemberwa: Abasumba – Moses Kakembo (Ow’enjovu) ow’obusumba bwe Kkungu ne Ssejengo (ow’engeye), Omubulizi  James Galiwango awamu n’abayimbi abakulemberwa Omuzirango Ssennono Charles – muzzukulu wa Kavuma e Ddajje. Omusumba Kakembo yabuulira era mu kubuulira kwe: Yasoma Isaaya 1:10. Nategeeza ab’aliwo nti bye tukola ssi birungi, ettaala etandikire mu kika ky’engo. Twerongoose, tulekere awo okulwanira ettaka. Yalopera Omutaka Mutesaasira nti bannamwandu bagobebwa mu bintu bya ba bbabwe era n’asaba bajjajja bawolereze banamwandu.Yasaba tuddemu okuteeka ekitiibwa mu Katonda era tutabagane ng’aboluganda. Oluvannyuma waliwo okw’ebaza n’okusonda okusobola okuzimba ekkanisa ya St. Peter’s Church Of Uganda Kkungu. Abasumba oluvannyuma b’asabira Omutaka Mutesaasira awamu n’abakungu b’ekika abalala.

Ekitundu ekiddako ky’atandika n’okuyimba: oluyimba lwe ggwanga, ekitiibwa kya Buganda n’oluyimba lw’ekika nga bwerulambikiddwa wammanga.

OLUYIMBA LWE KIKA KY’ENGO:

Ye Ffe Abaana Ba Buganda Abazirango Tutuuno Tuze Butesagga Tuwera Okuzimba Buganda Enywevu Naggwano Okukira Ensi Zonna Zewaasanze!

Obutaka Bwe Kika Kyaffe Buli Butesaasira Butambala E Bukesa Gye Tuva.

Akabbiro Kasimba Abaana N’abazzukulu Mbabulidde Ku Kika Kyaffe!

Ffe Abazirango Katukole Nga Tukuza Buganda Ensi Yaffe.

Jjajja Mutesaasira Twesiimye Nnyo Kulembera Ekika Kyaffe!

 

 

 

Ebitaguju Ab’engo Tetulya! Tukitendeke N’abaana Bamanye Nti Okuva Edda N’edda Ab’engo Tukola N’amaanyi Okw’ezimba Mu Nsi Yaffe!

Mu Mirimu Gya Buganda Emikulu, Ye Ffe Abagiriinya Wonna Mukimanye – Okwalula Abaana Beŋŋoma Mulimu Gwa Kika Omutongole Gwe Twaweebwa!

Ffe Abazirango Katukole Nga Tukuza Buganda Ensi Yaffe.

Jjajja Mutesaasira Twesiimye Nnyo Kulembera Ekika Kyaffe!

 

Katonda Ow’obuyinza Tukuwongera Ekika Kyaffe, Obukuumi N’obugabirizi Bwo Bitubengako Bonna Abazzukulu Ba Mutesaasira Mu Nsi Yonna!

Nze Okwagala Buganda Ku Mutima Tekinkakwa Kuba Eno Nsi Yange – Kalimikansinjo – Beene – Nannyinimu Wangaala Ofuge En’ensi!

Ffe Abazirango Katukole Nga Tukuza Buganda Ensi Yaffe.

Jjajja Mutesaasira Twesiimye Nnyo Kulembera Ekika Kyaffe!

W’aliwo amazina g’abaana ba waka.

  1. Ebyafaayo By’omutuba Bya Ssomebwa Jjajja Luteete:

Ssozi Mwanje yaddukanya omutuba okumala ebbanga ddene. Festo Lubowa  bwe yafa yasikirwa Eliyasafu Ssinabulya eyabeeranga e Seeta. Festo yafa nga 10-12-1974. Tom Kintu n’asikira Ssinabulya eyafa talaamye. Mu kiseera ekyo n’omugenzi Robert Kavuma eyabeeranga e Muyenga nga yali Katikkiro wa Mutesaasira naye weyafiira – Omutuba gw’afiirwa nnyo kuba yali aguyamba awamu n’ekika akutwaliza awamu. Tom Kintu teyalambula bazzukulu!

Mu 1994, Tom Kintu yafulumya ebbaluwa eri Ennyiriri zona Omusanvu (7) ezikola Omutuba guno ng’alonze Muleme okumumyuka. Ono omulimu agukoze. Tom Kintu yatuuka ekiseera olw’eddiini gye yali asenze nga takyasobola kutambuza nnono ya kika. Mu 2007, yawummuzibwa obuvunaanyizibwa nebukwasibwa omusigire we ava mu Luggya lwa Baanabakintu era ava mu Luteete.

 

 

 

  1. Olukiiko oluteesiteesi lw’ayanjulibwa eri Jjajja Mutesaasira nga lwe luno wammanga:
  2. Nalubowa Jessica – Muwanika
  3. Kanatta Willy Keeya
  4. Ssinabulya Mwanje
  5. Kintu Frank
  6. Ndawula Mwanje Vicent
  7. Kalyango Bulasio
  8. Babirye Margaret
  9. Kavuma Umar

 

 

  1. Omukungu Kalyango Balireete – Minisita Wa “Protocol” Mu Kika:

Yayaniriza bajjajja ab’amasiga, abakungu mu kika n’abazirango bonna.

Yayanjula abakungu ab’aliwo ku mukolo ogwo:

  1. Omumyuka wa katikkiro w’ekika asooka – Omukungu Bomboka Kakumba Lawrence
  2. Ow’ebyobuwangwa – Omukungu Kiriibwa Mukasa
  3. Ow’ebyobulamu – Omukungu Omusawo Namwanje Harriet
  4. Omukunzi – Omukungu Lubowa Mathias
  5. Katikkiro W’ekika Eyawummula – Omukungu Teruggwamaddu Kavuma

 

 

 

 

 

  1. Omukungu Kiriibwa Mukasa – Minisita We By’obuwangwa Mu Kika

Yebaza Jjajja Mutesaasira okujja eri abazzukulu. Era neyebaza abategesi olw’okusuula eteete mu kidaala. Mu kino yasomesa nti eteete kabonero ka ssanyu mu Buganda.

Yategeeza nti mu kulambula amasiga n’emituba mwe mugenda okuva okuluŋŋamya ebifo by’obuwangwa n’ennono mu kika.

Yawabula ku kuyita abaana abato okulanya – n’ategeeza nti kino awamu n’okw’eyala bikolebwa mu maaso ga Ssaabasajja Kabaka wokka! Kabaka w’atali kuba kw’eyanjula.

Yasomesa nti Eggwanga – Kitegeeza abantu abali awamu, abalina olulimi olumu, era abalina obuwangwa obufaanana. N’olw’ekyo Buganda lye Ggwanga, Uganda yo ebeera nsi ekuŋŋaanya amawanga agenjawulo.

Yategeeza olukuŋŋaana nti erinnya lya “MUTESAASIRA” libeera lya Muntu omu yekka – Omukulembeze w’ekika ky’engo! N’asaba abazirango ababadde balituuma balekerawo!

Yayongera okuluŋŋamya nti erinnya “Ssenabulya”ssi lya bazirango. Kuba Abazirango babeera ba “Ssinabulya”. Lino ly’atandikira ku mulembe gwa Ssekabaka Nakibinge Omulwanya Mmuli. Omuzaana Nannono eyamusongoleranga emmuli mu lutalo bweyakuuma Namulondo nga Kabaka amaze okujja omukono mu ngabo – bw’atyo ye n’afuuka “NABULYA” Obwakabaka ate Omulenzi yen’aba ng’agamba nti nze “SSINABULYA!”

Yayongera ku ky’eteete nti kabonero ka ssanyu mu Buganda era n’asaba Abazirango ku buli mukolo okw’ongera ngako wakiri olusansa ku weema enzungu ku mikolo egy’essanyu. Kuba n’ensansa nazo kabonero ka ssanyu mu Buganda.

Yasomesa nti mu kuddayo ku nnono. Jjajja Mutesaasira talaba ku bafu, taziika, era tatuuka ku biggya era nga bamulengeza birengeze mu kulambula.

Yasaba abakyala batandike okulaama naye balekerawo okulaama okuziikibwa gye bafumbirwa. Yabasaba bakirize badizibwe ku butaka bw’abwe ku biggya by’aba Jjajjaabwe!

Yategeeza nti Ekiggya kiteekwa okubaako “Olubungo” – Ng’abakulu be basooka waggulu abaana ne baddako ne wansi ne wabaawo abazzukulu.

Yebaza olw’okuuma obuwangwa n’ebiggwa era n’esaala y’omukiggwa.

Yasaba aba basazeewo okulokoka n’okusenga eddiini endala okukomyangawo ebyaffe batambule makubo g’abwe. Kuba birina okutambuzibwa okugenda mu maaso obutakoma ku muntu omu!

Yawabula nti abawala okusikira ba kitaabwe kivve era ng’omwana omuwala aba tasobola kw’ongera mu maaso musaayi gwa kitaawe! N’asaba tudde ku nnono ya bajjajjaffe.

  1. Omutaka Lubowa Francis Anthony – Ow’essiga lya Namuyimba e Kibuye:

Ono yeyayogera ku lw’abajjajja abakulu b’amasiga.

Yatandika n’okusaba okubirwa Omubala.

Yayaniriza abakungu olw’okujja.Yayaniriza abakulembeze ku mitendera egy’enjawulo.

Yatuusa okw’etonda kw’Omutaka Kalyango e Buvvi ataasobola kuba ku mukolo guno.

Yayanjula ab’amasiga n’emituba bano wammanga abaali ku mukolo:

  1. Ow’omutuba Gwa Nakatanza e Nakukuba
  2. Ow’omutuba Gwa Banda – Omutaka Henry Ssebanja
  3. Ow’essiga lya Mwanje e Nnono mu Busujju
  4. Omukiise w’omutaka Ssegiriinya e Lubanja mu Ssingo
  5. Omumyuka wa Katikkiro w’essiga lya Kavuma e Dajje mu Busujju – omuwandiisi w’olukiiiko lw’abamasiga mu kika ky’engo – Edward Batume Mwanje.
  6. Omukiise wa Nakyejwe e Mabanda – Omukungu Kiriibwa Mukasa.
  7. Omukiise wa Mutesaasira e Butambala – Ssaalongo Sulaiman Kintu Teefe
  8. Katikkiro W’ekika Eyawummula – Omukungu Teruggwamaddu Kavuma

Yebaza abategesi. Era yategeeza nti abakulu b’andiyagadde nnyo okuwulira ebiva mu bazzukulu lw’akuba enteekateeka ezikolebwa ku mikolo nga guno zibaako ebintu bingi bwe batyo ne batafuna budde bumala kuwuliriza biva mu bazzukulu.

Yakaatiriza nti “Abazirango” be balangira n’abambejja ab’ensonga! Yasomesa nti abalala balulyo lulangira abatandikira ku mulembe gwa Ssekabaka Ttembo – ng’ono yeyalagira abaana ba bakabaka batandike okw’eddira emiziro gy’abannyabwe era nga muno mwe mwava olulyo olwo. Yayongerako nti Kabaka akimanyi nti tuli balangira era ffe – abazirango- ffe tw’alula abaana b’eŋŋoma; omulimu ogukolebwa Jjajjaawo!

Yasaba abazirango okukuza ekika ky’abwe nga baky’eyagaliramu era b’ewaane nti be bakulembera Obuganda.

Tufube okukizimba kifuuke ekika eky’emalirira, eky’eyagaza, era eky’egombesa abalala.

Yasaba abazzukulu okugendanga mu buli lukiiko oluba luyitiddwa mu kika.

Buganda ezimbibwa bika n’olw’ekyo yo teyinza kutuuka ku ntikko ng’ebika bikyali mabega!

Yabasaba beyagalire mu bajjajjaabwe bye bakola.Tuleme kw’evuma Buganda.Tuleme kw’eryamu nkwe.

Tusomese abaana nti eggwanga lyaffe kkulu nnyo.

Tudde ku bugunjufu nga bwe tw’ali edda kuba abazungu basanga bajjajjaffe bamanyi Katonda!

Yategeeza abaaliwo nti Lubaale tatta era ssi Sitaani, naye ebitabikibwamu okuva ebweru by’ebibi! Era Lubaale akwata tolina musango nga tomanyi.

Eddiini yajja n’obuwangwa obw’abwe era n’asaba abazisoma baseemu amagezi amazaale. Yesu teyajja kudibya bintu byaffe. Twasuula obuwangwa naye tudde ku bulombolombo.

Yebaza Jjajja Mutesaasira okulambula abazzukulu n’abakulembeze mu kika.

Yategeeza nti abazzukulu balina enyota y’ekika era n’abategeeza nti ffe abazirango ffe tugenda okutambuza ekika.

 

  1. Ssaabawaali W’eggombolola Ye Gombe Ku Lwa Mutesaasira:

Yebaza Omutaka Mutesaasira okusiima amutambulizeko ekika mu Ggombolola ya Ssaabawaali Gombe.

Yasaba Jjajja Mutesaasira ennyumba ya Zimbennene ey’emyaka egisukka 100 efuulibwe eky’obulambuzi mu kika ky’engo.

Yayita Omutaka Nakatanza ayogere eri Abagenyi be.

  1. Omukulu W’omutubaGwa Nakatanza E Nakukuba Mu Kyaddondo – Omutaka Nakatanza Kibuuka Muleme Lugondamajja:

Yayaniriza Omutaka Mutesaasira , ab’amasiga, n’abagenyi abalala bonna.

Yategeeza Ssaabawaali bw’alina okw’eyanza Obwami kuba alina obw’obwa kabaka bwa Buganda n’obw’ekika ky’engo.

Yayanja alipoota empandiike nga y’eno wammanga:

OKW’OGERA KW’OW’OMUTUBA GWA NAKATANZA LUBOWA ZZIMBENNENE E NAKUKUBA – KYADDONDO.

Kansokere ddala okw’ebaza abakyala bonna abambadde obulungi ku mukolo guno ogw’ekitiibwa. Mpozzi era mbasaba mufube mubeere eky’okulabirako eri abo abatasobodde kw’ambala bulungi ate era n’okufuba okulaga abato ennyambala ennungi ng’ojja mu bantu anti omuganda yakiraba nti: “Ennyonyi Enkulu,Yeyigiriza Ento Okubuuka.” Mwebale nnyo bambi.

Kantwale omukisa guno okw’aniriza omugenyi omukulu ow’akasolya k’ekika ky’engo n’abagenyi bonna batambudde nabo okuli; katikkiro n’olukiiko lwo, ssentebe w’abamasiga n’ab’amasiga mwenna nti mwebale kujja era mukulike amakubo.

Kantwale omukisa guno era n’ebaze abakulu b’amaggombola, abatongole b’e Mengo, abakulu b’ebika, ab’akakiiko akatwala omutala guno awamu abakolaganira awamu okutwala omutala guno mu maaso. Mpozzi n’abatuuze mwenna abasobodde okujja tujaganyize wamu okukyala kw’omutaka mu Mutuba gwa Nakatanza. Mwebale Nnyo era tubaanirizza.

Okw’eyanjula N’okulanya:
Nze

Kibuuka Muleme Lugondamajja ow’omutuba gwa Lubowa Zimbenenne Nakatanza. Kitange ye Kiwanuka Nakaswa agalamidde ku mutala Nakukuba. Nva mu Luggya lwa Baanabakintu, nva mu lunnyiriri lwa Luteete ku Kasozi Basajjamira mu Ssingo, nva mu Mutuba gwe nkulembera ogwa Lubowa Zimbenenne Nakatanza. Maama anzaala wa Butiko ye Nabuguzi bw’entyo ndi muzzukulu wa Gunju e Bukalango.

ENNYANJULA

 

Jjajja Mutesaasira tulina essanyu okulaba wano mu maka gaffe ag’obuJjajja era ag’eby’afaayo. Bajjajja bo abasooka b’otulidde mu ntebe abasinga wano batuukawo. Kati ate naawe bw’olinye mu Luggya luno – wama ssanyu gyereere.

Jjajja Mutesaasira Omutuba guno mukulu mu kika ky’affe era kino ky’ekitebe ekikulu eky’omutuba gwaffe ogwa Lubowa Zimbennene Nakatanza. Tusangibwa Nakukuba Omuluka Ssaabaddu A Eggombolola Ssaabawaali Gombe Essaza Kyaddondo.

LUBOWA ZIMBENNENE NAKATANZA Y’ANI?

Lubowa Zimbenenne Nakatanza ye mwana wa Keeya Muleme Katotto era nga ye Mutesaasira Omukulu w’akasolya mu kika ky’engo, muzzukulu wa Kabaka Kintu e Magonga mu Busujju. Omwana ono Nakatanza kitaawe yamusigaza ku Luggya era we yamusimbira Omutuba era ayogerwako ng’owomutuba ogw’olunnyiriri lwa Kasolya ekitegeeza nti y’avaamu abalya Obwa Mutesaasira.

Bajjajjaffe abamu abagalamidde mu kifo kino bo bwe basanyukanga nga balayira nti,
“Ewaffe Butesaasira – Omugga Bbebe – Oluligusomoka nga ndi Butesaasira. Ndidayo e Butesaasira.” Bo ng’ekkubo bwe baali balimanyi, olw’afa kati bali eyo mu nsi gye bayogerangako. Kale banaffe tuli basanga nga ekiseera kituuse.

Jjajjaffe ono bw’amala okusigala ku Butesaasira, kitaawe Kabaka Chwa Nabakka oluvannyuma lw’okutawanyizibwa Omulangira Kalemeera, yamuwa  e Gomba ekyalo ekyatumibwa Bulera – alerereyo abaana abalangira baleme okukuliranga mu Lubiri. Bweyatuuka eyo kw’ekufuuka Zimba  Ennene olw’okubanga nti olubiri luba lunene gw’ate bo Abalangira bazannyira watono? Ate jukira yalina Omulangira omulala gwe yali alera era nga ye gwe k’ennyini. Anti Jjajjaffe Keeya Katotto Mutesaasira yasikirwa muzzukulu we Ssemuju era nga lwe Lunnyiriri luli olw’ogerwako lwe nkakasiza ddala nti naawe mw’ova.

Jjajja nkukakasa nti nze Lubowa Nakatanza obw’esigwa obw’anteekebwamu bakitange ababiri Keeya Katotto Muleme ne Kabaka Chwa Nabakka mbukoze okutuusa olw’aleero era njakugukola. Ndayira nti abazzukulu bano bonna abali mu Mutuba guno balimala kugwawo olwo oli n’alyoka anyenya entebe yo! Wangaala ku ntebe ya bajjajjaabo olamule.

Jjajja ffe abazirango okusoma kitone eky’atuweebwa Katonda. Okusoma bwe kwajja, bajjajjaffe bakw’enyigiramu era bawandiika mu budde bw’abwe. Naye entalo, ettima ne banakigwanyizi; ebiwandiiko by’abwe by’ayokebwa mu nnyumba ya Mutesaasira mu mwaka gwa 1908 nga Kavuma ye Mutesaasira eyaliko. Kyoka era Bagenda mu maaso n’okuwandiika ebirala, waayita emyaka si mingi, omuwandiisi eyaliwo Batiibwe naye n’awummula ensi eno! Kyoka bye batulekera ebimu tukyabirina era tubikumye butiribiri.

Abazirango tw’ayiganyizibwa nnyo olw’okulowooza nti tw’andirwanira obwakabaka. Bangi badduka obutafa, abalala b’ekweka mu bika ebirala, abatono bo bafuuka bazira okulemera mu kika ky’abwe! Kati ye ffe Abazirango! Ky’atwala ebbanga nga Kabaka Kintu talina Balangira bamuvaamu okutuusa luno gyo ly’abalamu ku mulembe Omutebi lwe tw’alangirirwa nti ye ffe abalangira n’abambejja abava mu Kabaka Kintu e Magonga. Naye nga eky’ewunyisa ebifo byona ebya Kabaka Kintu bikuumibwa Bazirango ate nga by’ansikirano.

Omulimu omulala nga gwa mu kika Lubowa Nakatanza Zimbennene gw’alina gwe gw’okutala ejjoba Omulangira agenda okulya OBUTESAASIRA! Era bw’etutyo bwetufuuka ab’engo.

N’olwekyo, abavubuka mbakubiriza okw’ongera okwagala ekika ky’amwe n’okujumbira emikolo gy’ekika kyamwe. Kijja bakwasa ensonyi ng’abaana bamwe bababuuza ekikwata ku kika kyamwe nga naawe tomanyi. Ekyo kiba kitegeeza nti tudda mu maaso oba mabega? Kino kikola nnyo eri abaana bamwe. Kino kibakwatako okumanya ekika kyo n’ekya balo ku ludda lwa bakyala. Ebika bino by’ombi bikulu era bikwetaaga. Ewa balo ovunanyizibwa okw’alula bazzukulu bo nga muli wamu ne baka mwana bo so ng’ate eno balamu bo bebuuza ku gwe bye balina okukola. Nga era mu mukolo ogwo ssenga wabaana y’akwata abakyala be okugenda ku ttale okusala omunnyo ogw’alula abaana. Awo abagenda okuba abakyala bamaze okusoma biki ebikolebwa mu kw’alula abaana!

Ffena awamu kitwetagisa okutandika obw’eggasi okw’ekulakulanya. Mu kino nga tulowooza okukolera awamu ku bintu bye tuba tukiriziganyizaako okukola okuva mu bwavu.Tukirize nti bwe twegatta tusobola bulungi ebinene tulekere awo okw’enyooma.Tulowooze ku bungi bwaffe nga y’entandikwa yaffe tutandike okuŋŋaananga olubeerera. Nga tuleeta ebiteeso ebitusitula okuva wansi n’okulabanga tubiteeka mu nkola.Okugeza, singa tuba abantu 1,000, buli omu n’aleeta Omutwalo gumu, tuba ne ssente meka?Era singa tuba nga tutaddewo enkola ennuŋŋamu erabirira ssente zino, tuba tetuyinza kukola by’ewunyisa? N’olwekyo no tusitule ebigere tugende mu maaso nga tukolera wamu lwe tujja okuwangula embeera eno. Era tutandike okulowooza ku baana n’abazzukulu baffe mu maaso basobole okufuna essanyu n’okweyagalira mu kika ky’abwe nga batendereza ebintu bajjajjaabwe ne bakitaabwe bye baakola era basiime ekika ky’abwe olw’enteekateeka eyakolebwa. N’olwekyo bino ssi byankya wabula bya leero.

 

 

Ekitusibidde emabega n’abamu okutuuka okubikyawa lw’akuba nti tubadde tetulinaawo bintu biyingiza mu kika okukola amagoba mu kika okutwaliza awamu. Bassebo naffe tusobolera ddala okuba nga Mehta oba Madhvani olwo bazzukulu baffe bafune emirimu ate bafune amagoba okuva mw’ebyo bye tuba tw’atandikawo. Tukomye okulowooza nti ffe tulina kulya buli kimu kw’eno ensi tumanye nti tujja tuyitamu mpite tugende. Tulowooze nnyo ku banaffe abalisigalawo bo baliba batya? Tubagalize ebirungi wadde ffe tuliba tetuliwo.Olwono tw’ogerwengako nti wamma bakola.

Tulina okulekawo omukululo nga bajjajjaffe bwe batuteekerateekera ne tw’enyumiriza mu bika byaffe.Tw’ongeremu okw’ekulakulanya ebika bikule.Oba omuntu omu asobola okukola kampuni, olwo ffe abantu abangi tetusobola? Awo tuveewo. Obuuza ky’ofuna mu kika nga tolina ky’osizaamu? Tusige, tulinde amakungula, tusuubire okungula, ne bwetuba tetuliiwo, abazzukulu balikungula.

Banange omulembe guno, tuteekewo enkola en’eyambanga bajjajjaffe okutambuza emirimu gy’ekika kyaffe okuva waggulu okuttukira ddala wansi. Okubasobozesanga okulambula abazzukulu yona gye babeera babamanye okusinga ng’okulinda mu nyimbe mwokka. Eyo enkola tetutwala mu maaso. Ekika ky’affe tukisitule tukiteeke waggulu, tube bamaanyi.

Guno gwe mulembe mwe tusaanidde okulabanga tuba n’embuga ez’enkalakalira, abaatusooka baatambulanga nnyo naye ebyo kati byaggwawo.Tukole ebintu eby’enkalakalira nga tuzimba amaka ag’obujjajjaffe okuva ku nnyiriri, ku mpya oba ne Kintu mwetuva. Era nsaba okw’awula obukulembeze ku muntu. Ky’entegeeza nti omuntu alina abaana ate omukulembeze aba na bazzukulu. N’olwekyo amaka ag’omutuba oba oluggya tegasikirwa baana b’oyo abadde akulembera. Go gasigalawo kw’oyo mu nsikirano entuufu eyo oyo ab’atudde mu bukulembeze. N’olw’ensonga eyo abakulembeze mukole nnyo okw’etegekera nga mumanyi nti wano wendi wakitiibwa ekyo ky’endimu so ssi nze ng’omuntu.

Ebitundu byaffe eby’obutaka byagabanibwanga abantu, abaana n’abazzukulu b’abo ab’alinga mu ntebe ezo. N’olw’ekyo mbasaba ku mulembe guno ekyo kikomezebwe mbagirawo! Ate namwe abagabanye mube bakisa muddize ekika akafo ako nebwekaba katono wabeewo embuga n’ekitebe ky’ekika oba olunnyiriri oba oluggya n’ebirala okukka wansi.

Banange mukwatibwe nga ensonyi mulekerawo okutunda abafu, mubawe ekitiibwa, nabo balinga gwe ate abamu be bagula ebintu ebyo. Naye ddala lwaki obatunda? N’obasimula. Jjukira nti singa tebabiteekawo naawe tewandibifunye.Tubeere bakozi okw’ongera kw’ebyo abatusooka bye baalekawo – obwo bwe bugagga.

Mwena abazirango, guno gwe mulembe omusomi.Tuweerere abaana basome eyo mu maaso babeere bamugaso eri ekika awamu n’eggwanga okutwaliza awamu. Kubanga mu maaso awo eŋŋombo ya: “Atasoma, talya?” eyinza obutakola!

Mpozzi n’era twewagire mu byona nga twegulako ebyamaguzi n’okwewa emirimu abali mu bitongole tusobole okugoba obwavu mu maka gaffe.

Okusinga mbasaba mwena okusaba Katonda ffena gwetulaba. Eyo ereme okuba ensibuko y’enjawukana.Gwe sinza, okusalawo omutuufu oyo Katonda y’amannyi. N’olwekyo gwe kwata amateeka g’enzikiriza yo kubanga Katonda wuwo weka. Gwe kola ebyo by’olaba nti bikutwala gyali, toyingirira munno kuba buli omu alina okuyitibwa kwe.

Omulimi mulimi, omubazzi mubazzi, n’abalala. Bwe tuba nga ffena tetukola mulimu gumu ate ne tubaawo, oba oly’awo n’eddiini tulina kuba mu emu.Tuwaŋŋane ebitiibwa buli omu waali ffena tunoonya Katonda. Gwe funa essaawa yo, mutendereze bw’omala tuddewo tube baluganda. Tuli baluganda era nga buli omu akola bibye n’azimba, n’awasa, n’embeera. Bwe tutyo n’ensinza nsaba ebeere bw’etyo era nga tujjukira nga ensinza eno yatusangawo ng’aboluganda. Olw’okuba yali yanjawulo, buli omu yalondako gy’ayagala era nga nabuli kati bangi berondera gyebagala nga basuubira nti y’entuufu, gye basooka mbi, ekyo nsuubira ddembe lyo.

Tovumirira w’ovudde kubanga wewakutuusiza kati w’olaba awatuufu. Mu byona, tutaayize Katonda, tumunoonye buli wamu bw’aba tali wano na wali atusange nga era weetuli wagabira omukisa era nga ffe tufunako ekika.

Ekika nnyanja buli muntu mw’avuba. Ow’empuuta avube so ate n’owamukene aleme kuziyizibwa. Olwo ennyanja yo esigalewo nga buli omu avubamu ky’ayagala.

Ekyo ky’ekika kyaffe.Ebitwawula bibengawo wabula ebitugatta bisigale nga by’amaanyi okusinga ebyo ebitwawula.

Obuwangwa bwaffe kintu kikulu nnyo kyetulina obutajaajamya era n’okuuma obutiribiri. Omuntu nga tolina buwangwa, gwe munange, simanyi! Obuwangwa bwe butuwa ensibuko y’abaganda oba abanyolo oba eggwanga eddala lyona. Kitegeeza abantu abo baba ne bye bakola okufuuka ekyo. Baba n’ebintu bye babayita okukaatiriza ekyo nti abaganda baba n’olulimi lwe boogera okuwuliziganya era babeera n’ennono ezibaawula kubalala. Okugeza, omukazi omuganda ayambala naggumira, talaga bitundu bissuka maviivi bweru era talaga mabeerege – eyo ennyambala ey’ekisaazisaazi. Ayambala busuuti yenna nagweramu gwe wamma n’akakongovule bw’oba tomulingiza tokalaba.So nga n’abasajja bambala wamma n’osiima.Tusitule nnyo obuwangwa bwaffe ky’ekitiibwa kyaffe nga tunyweza ennono.

Ennaku zino mpulira mukaaba obutonde bw’ensi naye emiti gyonna mugitemye mugimazeewo. Olwo mukaaba naye edda buli kyalo kyaliko akabira akawaanuzibwanga nti kamusambwa gw’ekyalo oba olusozi nga kuliko eteeka nti temutemwa miti. Okugeza nga bw’oyita ku Kabira Ssanga.Okwo tekwali kukuuma Butonde? Omuti negubaawo myaka na myaka sso nga n’oluku olonda lugudde so nga nalwo osooka kulusaba nnyini lwo okukukkiriza olutwale. N’olwekyo ng’ekifo ekyo toyinza kuva eri n’okisanyawo! Ebyo bwetwabiyita ebya sitaani, ekivuddemu tukaaba musana, nkuba kutonya bubi, n’ebirala. Kino gwe wamma ky’ewunyisa abantu abali tebamanyi kusoma bo ne bamanya nti singa ebibira tetubiteekeko mateeka, bijja kusaanawo. N’olwekyo buli kyalo kibeeko wakiri akabira akanakumanga emiti kagibe mitono, anti , “Nswa Emu, Ekira Eddembwe!” kitalo Bannange!

Obukulembeze: Mpita abantu mwenna ab’omwoyo ogulumirirwa okulakulana kw’ekika kino – okw’esowolayo mutandike okukolerera ekika kyamwe. Njagala okulaba nga naffe tufaanana nga banaffe abalala abatambula obulungi. Mu kino wasaanidde okubaawo olukiiko olukozi lw’emirimu olunateekateeka ekika bwe kinatambula okumalako omwaka. Era nga byonna ebifuniddwa n’ebikoleddwa binayanjulwanga mu lukiiko lwa bonna nga lutandika. Era ne kunkomerero nga biwedde, tubeere n’okumanya bye tusuubira okufuna mu mwaka, bye tusobodde okukola ate n’ebitulemye era ne lwaki. Olwo tube nga buli mwaka tubaako ne kyetukoze. Bino byonna by’akutuukibwangako ng’enkiiko zituula nga lunnye naddala olukiiko olukulu olw’ennyiriri.

Mu lukiiko omwo, olukiiko olukozi mwerulina okw’anjula enteekateeka z’alwo lwe zigenda okukola mu mwka ogwo.Olukiiko luno lunakulemberwamu Katikkiro era lunaaba n’omuwandiisi w’alwo. Bano banakiikanga mu lukiiko olw’ennyiriri okw’anjula ebigenda mu maaso mu mirimu gyabwe. Era kikakata ku lukiiko olufuzi okukkiriza ebyo byonna olukiiko olukozi bye lwagala bikolebwe. Era olukiiko olufuzi lulina okulondoola ebyayisibwa engeri gye bitambulamu.

Bannange tukole ebyo ebiri tw’ogerwako nga tumaze okugenda eyo abatusooka gye balaga oba olyawo batwanirize olw’ebyo bye tuliba tw’ongedde ku kika kyaffe tusobole ffena awamu buli omu okuleeta ky’olina nga kye kinakola. Amage, ensimbi, ebirowoozo, n’amaanyi, ebyo byonna awamu bye binakola ekika ky’affe.

Okufundikira

Kantwale omukisa guno okwebaza abantu bonna abalina kyebakoze mu kuteekateeka omukolo guno. Mwebale nnyo, mwebalire ddala. Naye ate era sirema kunokolayo bano wammanga: Olukiiko olutegesi nga lukulemberwa William Kanatta, Omulongo Babirye, Kalyango Tamusuza, Samex Ssinabulya, Umar Kavuma, Ssaalongo Mwanje, Jessica Nalubowa, Ndawula Mwanje, Dez Namwanje, John Nakaswa, Festo Luteete, Daudi Ssinabulya ne Nakeeya Birabya Kirimuttu.
Abako: Omuko Busulwa, Omuko Katumba Namulugwe, Omuko Ssaalongo Sejjo, Omuko Kaggwa, Omuko Kigongo n’ennyumba y’omuko Kabonge Kyaddondo.

Okw’ogera kuno kuwandiikiddwa era nekuteekebwateekebwa Kavuma Mathias nga 20/7/17
_________________________________________________________________________________

Oluvannyuma Omutaka Nakatanza yayanjula ebirabo eri abagenyi awamu n’ekita ky’omwenge eri Omutaka Mutesaasira.

 

  1. Okw’ogera Kw’omumyuka Wa Katikkiro W’ekika – Omukungu Bomboka Lawrence Kakumba:

Yebaza Katonda eyamuyisa mu kitundu kino ng’omwana nakomawo ng’omukulembeze. Yebaza abaamukuza – abataka b’oku mutala Nakukuba.

Okulambula kw’omutaka kwa kuzza bulamu mu Bazirango.

Yalangirira nti nga 19-08-2017 okulambula kw’ali kw’akuba ku Mutuba gwa Ssegiriinya e Lubanja mu Ssingo. Naasaba Abazirango babugirize Jjajja Mutesaasira ku mikolo gino.

Yategeeza Abazirango nti okujja ku mikolo gino, omuntu addayo ng’akyuseko nga okumanya kw’eyongeddeko.

Tulina minisitule Amakumi Abiri (20). Yategeeza nti olukiiko olukulembeze lw’etaaga buwagizi bwa bazirango.

Yategeeza abazzukulu ku lukiiko lwa katikkiro olutuula buli Lwamukaaga Olusooka mu mwezi ku Tavern Woods e Lubaga Kabuusu. N’abasaba okulujumbira. N’abategeeza nti ekifo kino n’abazirango abalina emikolo babawa emiwendo emisaamusaamu.

Yategeeza olukiiko mu butongole nga 9 – 12 – 2017 bwe luli Olunaku Lwokulamaga ku Kasolya e Butesaasira Bukesa Butambala ku lusozi Munywa.Yakubiriza buli Muzirango ab’ereyo kuba buli muntu taviirayo awo. Ebimu ku bibeerayo byeyamenya bye: Olusisira lwe by’obulamu, emyeso gya kabaka Kintu, akayanja ka Mutesaasira, eby’okulya n’okunywa, ba Jjajja bonna, ab’emituba, abazirango abasoba mu 550 ab’aliyo omwaka oguwedde. Bw’atyo nayita abazirango bagende bakyakalire wamu.

Yennyamira olw’obutabaawo Lusisira lwa bya bulamu ku mukolo guno e Nakukuba.

Yayanjula embalirira y’omwaka 2017 ya Bukadde 161 nga zino zirina kuva mu Bazirango n’amakubo amalala nga bwe galambikiddwa mu Namutayiika w’omwaka 2017.

Yayanjula ababaka ba Mutesaasira emitala wa Mayanja nga mu Amerika, Bungereza, South Africa, n’ensi endala Bagenda bateekebwayo.

Yayanjula Namutayiika W’ekika era n’abasaba buli Muzirango akagule.

Yategeeza olukuŋŋaana nti bo bakulembeze ssi bafuzi.

N’ategeeza abazirango ku sikaala eziriwo okuva mu Mityana School of Agrovet ne School of Midwifery.Yasaba abalina abaana abayinza okukozesa sikaala batuukirire Jjajja Nakatanza abatuuse ewa minisita avunaanyizibwa.

Ono oluvannyuma yayita Omutaka Mutesaasira okw’ogerako eri Abazzukulu.

 

  1. OMUTAKA MUTESAASIRA – Keeya Tendo Namuyimba II:

Yatandika n’okusaba abazirango bazine mu ddiiro ng’abawerekerwa eŋŋoma.

Yebaza abategesi, Omukungu Kiriibwa, Omutaka Namuyimba, Omutaka Nakatanza n’abogezi abasooka okw’ogera ku mukolo guno.

Yategeeza ng’abazirango nti ku mikolo gino twemanya, twezuula awamu n’okwebuuza.

Yalaga okusoomozebwa. Kino nga kirabikira mu kusuula byetwakiriza okw’ettika. Yabasaba nti buli awulira ng’eby’ekika bikuzikuzitoyeeko, bizeeyo eri ekika okusinga okubyokya! Yabasaba buli omu okugatta ku kika. Buli omu n’amusaba y’ebuuze: “ Ekika kyo okigasaki?”

Yasaba tuteekereteekere abazirango abajja nga tukuuma ettaka.Yayongerako nti ky’abuvunanyizibwa okukakasa obwa nannyini ku ttaka buli omu kw’ali.

Abazirango ffe tulina okuteekerateekera ekika.Yebaza abatendeka abaana abalamya mu maaso ge.

Yenyamira olwa bassenga babaana obutakola mulimu gw’abwe mu nyambala n’enjogera bya baana.Tulina okukolera awamu nga kitole oba ng’ebitundu by’omubiri.

Yakunga abazirango okuwagira tiimu y’ekika ey’omupiira nga Engo yali yakusamba n’Ekiwere nga 02-08-2017 e Wankulukuku.

Mu butongole Omutaka Mutesaasira yayita bazzukulu ba Nakatanza okuba e Butesaasira ku mukolo gw’okumanyagana.

Yayita abalondemu mu Mutuba gwa Nakatanza okuduukirira ensawo y’ekika ku lwa Nakatanza. Wano wavaawo Emitwalo Asatu Mu Musanvu (370,000/-).

Omutaka Mutesaasira yebaza abajja n’abagaliza obulamu obulungi.

Yebaza Omutaka Kyaddondo ow’envuma azaalibwa Nalubowa olw’okujja ku mukolo.

Yebaza Omugenzi Robert Kavuma eyali Katikkiro ku mulembe gwa Mutesaasira Eneriko.

  • Okufundikira:

Omukolo gw’afundikirwa n’ekyemisana nga Omutaka Nakatanza agabula abagenyi be ku ssaawa (11:02).

  • Okusomozebwa:

Okukola enteekateeka empanvu okukira ku biseera.

Abakulembeze mu kika nabo abamu tebajumbira nkiiko na mikolo gy’akika.

 

BIWANDIIKIDDWA

MWANJE BRIAN
OMUGIRIINYA